Basles
Bouw je eigen piëzo
Aan Rob van Heelsbergen danken we deze instructieles, die ik mocht overnemen van zijn site. Bedankt Rob!!!

De beste opnemer is volgens mij een piëzo-film opnemer (zoals de 'Realist' ook is). De door mij toegepaste folie is 19 x 155mm (3/4" x 6") en is hier verkrijgbaar voor $16,50 terwijl de verzendkosten $14,- onafhankelijk van het aantal zijn. Voor een enkele folie ben je nog geen 24 euro kwijt.
De beide geleiders zijn middels twee draden reeds aangesloten. De folie heeft precies de breedte van een standaard kamvoet. De lengte
kan precies goed worden gemaakt door het inkorten van de folie. Omdat de folie dubbelgevouwen wordt moet je dus het stuk wat je omvouwt ietsje groter dan de kamvoet lengte worden gemaakt. Het gedeelte waar de contacten zitten blijft net buiten de kamvoet. De specificatie van deze folie is hier uitgebreid te vinden (pdf).

piezo

19x155mm (massief silverkleurige gedeelte) piëzo folie zoals deze wordt aangeleverd. Capaciteit van complete folie is 9,66 nF.

De folie is in principe niet duur omdat hij voor allerlei andere industriële toepassingen wordt gebruikt. De folie is naar mijn beperkte ervaring (met 3 stuks) erg sterk en functioneert goed, zelfs op bijzonder ruwe oppervlaktes, zonder problemen te veroorzaken zoals onderbreking of sluiting (ik geef geen garantie, maar mijn ervaring is dat het tot nu toe heel goed ging)! Het voordeel van een dergelijke film is dat eventuele beinvloeding van de overgedragen trillingen door de geringe massa volkomen kan worden verwaarloosd. Door de folie dubbel te vouwen krijg je de dubbele output en tevens is het grootste deel van de afscherming verzekerd. De folie bestaat uit een polyester (mylar) film met daarop een geleidende laag daarna een de zeer dunne piëzo laag welke ook weer is voorzien van een geleidende laag. De laatste is afgedekt met een zeer dunne beschermingslaag die gemakkelijk te beschadigen is. Die laag is wel globaal isolerend maar dat is niet overal gegarandeerd aanwezig. Daar kan dus b.v. geen geleidende laag koperfolie of i.d. opgelegd worden als deze geen contact zou mogen maken. Ook het dubbelvouwen veroorzaakt geen onderbreking van de geleidende lagen. Bij het dubbelvouwen heb ik er voor gezorgd dat de dunne afdeklaag aan de buitenkant blijft en deze de aarde wordt (afscherming). De geleidende laag knikt dan minder omdat de mylar laag er nog tussen zit. De geleidende lagen blijken dus bij het dubbelvouwen intact te blijven. De dun afgedekte laag komt overeen met de rode draad ( wat ongebruikelijk is daarom opletten). De zwarte aansluiting moet dus als "hete zijde" worden gebruikt.

folie met voorvouw

Folie afgeknipt en voorgevouwen, draden er vrijwel afgeknipt. Ook overbodige stukje contact met gaatje bij zwarte draad weggeknipt.

Omdat de folie te lang is, kan hij worden afgeknipt. Dit kan sluiting veroorzaken. Door het knipuiteinde een beetje af te schrapen, zal de sluiting verdwijnen. Het best kun je het uiteinde bij het dubbelvouwen en lijmen gelijk ook van een laagje lijm voorzien, om toekomstige mogelijke sluiting te voorkomen. Mocht na de verwerking alsnog sluiting zijn ontstaan, kun je die eenvoudig doorbranden door er b.v. 10 of 20 volt op te zetten. De eventuele sluiting verdampt dan gewoon. De rode en zwarte draad zullen vrijwel geheel moeten worden afgeknipt en aan een coaxiale (afgeschermde) draad worden gesoldeerd.

folie gevouwen

Zilververf aan de zijkant aangebracht en verbinding laten maken met de aardkant van het element. Daarna isolatieband om de aansluitingen gezet.

Je moet niet solderen aan de felsbussen. De contactlagen zijn n.l. zo dun dat deze door de hitte meteen verdampen en het contact met de felsbus verloren gaat. Einde element.
De aansluitingen moeten worden afgeschermd met koperfolie (b.v. hier te kopen, zelfklevend voor 7,95 + 4,50 euro 30,5cm x 30,5cm.) en met de aarde (afscherming) worden verbonden. Bij het dubbelvouwen kunnen de open randen van de folie nog teveel brom opvangen omdat de lagen niet 100% op elkaar liggen en omdat zelfs de rand van de gevoelige geleider nog naar buiten kan wijken. Om een volledig bromvrij element te maken, kun je het best de zijranden van de film van een laagje geleidende zilververf voorzien, die je laat doorlopen naar een paar plekjes waar je de isolerende laag op de buitenste geleider voorzichtig wegkrabt met een scherp mesje.
De geleidende zilververf van Bison Electro is in zaken in auto-onderdelen te verkrijgen en in sommige bouwmarkten, waar het verkocht wordt voor de reparatie van de achterruitverwarming. Ze is wel duur, zie b.v. deze site, 20,75 euro.
Het dubbelvouwen kun je het best zo netjes mogelijk vooraf doen en wel zo dat de grote verzilverde oppervlaktes nauwkeurig over elkaar komen te liggen. Lijm met 2 seconden lijm. Er is een ook speciale 2 seconden lijm voor kunststoffen van Pattex (Secondelijm Uni-Rapide) met een primerstift erbij. Het lijmen gaat bijzonder goed.

Maak de vouw zo scherp mogelijk voordat je gaat lijmen, anders hou je een dikker stuk over bij de vouw. Je kunt NIETS corrigeren tijdens het lijmen! Dus langzaam vanaf de vouw op elkaar drukken. Op zichzelf is een iets dikkere plek bij de vouw geen groot probleem omdat je de vouw ook net buiten de kamvoet kan laten zitten, maar beter is naar mijn mening dat zoveel mogelijk van het element onder voet verzeild raakt. Maak de lengte van het omgevouwen stuk ca 3 mm langer dan de kamvoet. Je hebt dan aan beide zijden iets ruimte over. Aan de ene zijde om de iets dikkere vouw niet onder de kamvoet te laten vallen en aan de andere zijde om de koperfolie om de aansluitcontacten niet onder de kamvoet te laten vallen. Zo kan de slechts 0,13 mm dikke folie straks netjes onder de hele kamvoet komen te liggen. Het uitstekende deel waar de contacten met coax aanzitten moet je iets naar boven buigen en ondersteunen met een stukje schuimrubber (bij mij een stukje van een oud camping matrasmatje). Dit voorkomt klapperen en uiteindelijk mogelijk breuk van dit deel. Tevens dempt het de microfonische gevoeligheid van de het coaxkabeltje en daarmee mogelijk ongewenste kleuring van het geluid.
Mogelijk zijn al deze problemen in één keer opgelost als je een kant en klaar SDT1 element koopt dat reeds is voorzien van de coaxiaal aansluiting met afscherming. De afmetingen zijn echter wat kleiner (14x28mm) dan een standaard kamvoet. Op zichzelf is dat geen probleem omdat het te verwachten output signaal daardoor niet kleiner wordt. Immers, de trilling zal bij een kleiner oppervlak een grotere uitwijking bewerkstelligen. Zolang alle energie het element passeert zal de grote van het oppervlak weinig invloed hebben op de signaalsterkte als tenminste de kamvoet alleen via de folie op de kast steunt en er dus lucht blijft zitten tussen de uitstekende randen en de kast.

Folie_geisoleerd+coax-s

Coax aangesloten+ extra stukje draad om de koperfolie te kunnen aarden. Een kleine krimpkous geplaatst over de hete kant van de ca 2mm diameter (extern) coax.

Het kant en klare element is niet zoveel duurder, n.l. slechts $32,-. In hoeverre hier voor een 100% waterdichte afscherming is zorggedragen, weet ik niet. Mocht die niet voldoen, kun je dat met de geleidende zilververf oplossen.

folie geisoleerd

Folie erom vouwen met een kleine mm overlap over het element en overlap over het onafgeschermde gedeelte van de coax. De coax is hier ook middels krimpkous over de overige soldeerverbindingen afgewerkt.

dolie gesoldeerd

Folie dichtgesoldeerd en schuin afgeknipt + extra aardedraadje aan het koper gesoldeerd.

Omdat ik het zelf niet uitgeprobeerd heb onthoud ik me van een oordeel, hoewel ik verwacht dat het voor veel mensen een stuk handiger zal zijn (en goedkoper als je kosten voor lijmen en koperfolie etc. meerekend ) een kant en klaar element te kopen. De volledige specificatie van de SDT1 vindt je hier.
Het is ook een dubbelgevouwen folie van hetzelfde materiaal. De aansluitingen zijn netjes afgeschermd en afgewerkt lijkt het.

Folie_kantenklaar-s

Isolatieband om het koper als afwerking en het element is klaar.

Van een ding kun je zeker zijn: elke miniscule opening in de afscherming gaat voor brom zorgen. Je kunt de SDT1 ook bestellen inclusief een 6,3mm jack voor $6,- meer. Wat echter onduidelijk is, is wat je met de dikte van het aangespoten blokje aan het element moet doen. Het lijkt me het beste om een extra houtstripje ter grootte van de kamvoet op de baskast te leggen (ca 1,3mm dik) om het element netjes onder de voet kamvoet te laten vallen en ruimte te maken voor de verdikking van de aansluiting. Binnenkort test ik deze. De gemeten capaciteit is 2,58nF.

piezounderbridge

De montage van het element onder kamvoet. De koper afscherming wordt middels een stukje dempend schuim omhoog gehouden zodat het niet kan klapperen (en afbreken).

Het bestellen gaat geruisloos, je betaalt (met een creditcard), je hoort een week niets meer en vraagt je af of je ooit nog iets zult horen en dan valt het pakje in de brievenbus. Ging altijd goed tot nu toe (3 maal). Duurde steeds precies 1 week.

Ze verzenden het als monster zonder waarde. Geen douane problemen dus. De laatste keer bestelde ik er 4 en kreeg er per ongeluk maar 3! Na een melding stuurde ze me er direct 2 gratis na, 1 extra als verontschuldiging.

Piezo-under-bridge-EUB-2-s

Montage element onder kamvoet. De vouwrand geheel links steekt er net onder uit. Het afgeschermde snoer loopt hier middels een bestaand gaatje (onder het schuim) de bas in.

SDD1-s

Het SDT1 kant en klare element 14 x 28mm piëzo. Capaciteit = 2,58 nF.

Het SDT1 kant en klare element 14 x 28mm piëzo. Capaciteit = 2,58 nF.

Dezelfde SDT1 op zijn kant genomen. Het blokje is 3,25mm dik waarvan aan de bovenzijde ca 2mm zit en aan de onderzijde 1,25mm rest. De folie is 0,25mm dik.

Eerste ervaringen met het gebruik van het SDT1 element (zie foto):
1. Het is volledig bromvrij afgeschermd en produceert een zeer sterk signaal, groter dan van de twee piëzo schijfjes in de kam die parallel staan.

2. Het element is aanzienlijk kleiner dan de kamvoet van een 3/4 of 1/2 bas. Bij directe plaatsing onder de kamvoet van de 0,13 mm dikke folie onder de kamvoet, zal de kamvoet (deels naast het element) gemakkelijk contact maken met de kast! Indien dat gebeurt (en dat is meestal het geval) zal de overdracht (klankkleur) sterk beïnvloed worden door dit fenomeen. Het blijkt dat er dan geen consistente klankkleur wordt verkregen. Het klinkt na herplaatsing bij een kleine andere positie daardoor weer totaal anders. Dat is logisch en verklaarbaar. Dit is precies de reden dat ik opteer voor een zelfgemaakt exemplaar die geheel onder kamvoet valt waarbij ik er zeker van ben dat alle energieoverdracht alleen via de pick-up verloopt!

3. De eenvoudigste methode is een directe plaatsing van de folie onder de kamvoet, waarbij voldoende ruimte (2 mm) aan piëzo-film moet worden overgehouden om het blokje tegen de kast te kunnen plakken. De folie moet immers een dubbele bocht kunnen maken om de ca 1,3 mm van het blokje te kunnen overbruggen. Het blokje gaat bij aanraking met de kast of de kamvoet (aan de bovenzijde) onverbiddelijk staan klapperen (en bijgeluiden produceren) als het niet met een dubbelzijdige plakband tegen de kast wordt geplakt. Dit dient ook te gebeuren om afscheuren door trillen te voorkomen. Het blokje representeert zich als massa die zelf kan trillen en daardoor ongewenst extra geluid gaat produceren. Het is een fictie om te denken dat je zou kunnen vermijden dat de kam nergens direct de kast raakt. De kam kantelt en verschuift altijd enigszins tijdens het op stemming brengen van de snaren.

element

SDT1 rechtstreeks gemonteerd onder kamvoet zijde E-snaar van 1/2 bas. Blokje met dubbelzijdig tape van Tesa vastgeplakt op kast.

4. Door het toevoegen van een stripje van 1,5 mm dik kan het blokje vrijwel tegen de kamvoet worden gezet en via dubbelzijdige plakband vlak op de kast worden geplakt. In dat geval zal het aanraakvlak van de kamvoet worden beperkt tot het elementoppervlak.
Om te voorkomen dat de kamvoet scheef gaat staan, zal ook bij de andere kamvoet een stripje moeten worden toegevoegd, eventueel ter grootte van de hele kamvoet.
Mijn indruk is dat het verkleinen van de oppervlakte van de kamvoet bij het element geen direct hoorbare verschillen teweeg brengt in het originele akoestische geluid van de bas (zonder versterking). Er zitten echter grote verschillen in klankkleur van de pick-up bij plaatsing van het element onder de voet aan de kant van de E-snaar of onder de voet aan de kant van de G-snaar. Dus experimenteren met 2 stripjes lijkt me handiger.
Het nadeel van de extra houtstripjes is dat de snaren 1,6 mm hoger komen te staan. Het voordeel is echter dat alle energie via het element gaat en niet allerlei wijzigingen in klankkleur optreden bij herplaatsing van de kam die dan onvermijdelijk ergens de kast raakt met de te kleine folie direct tussen voet en kast.
Je kunt het hoogteverschil natuurlijk weer compenseren door de kamvoet te verlagen aan de zijde waar het element wordt gezet.

5. Het SDT1 element is verreweg de goedkoopste en simpelste oplossing waarmee naar hartenlust geëxperimenteerd kan worden zelfs zonder bijzondere ingrepen. Voor kleinere instrumenten zoals cello of viool is het mogelijk nog een stuk geschikter.

 

Binnengekomen zonder navigatie? Klik hier