Basles

Maar wat er daarna kwam was zulke geweldige muziek, dat de hele take, met volledig mislukte intro en al op de plaat gezet werd. Een prachtig nummer, denk je dan als je het helemaal gehoord hebt.
Wat jazz tot zulke aantrekkelijke muziek maakt, is het spontaan geïmproviseerde karakter ervan. Ik ben daar zelf ook weg van en merk dat ik tot mijn beste prestaties kom als ik op mijn allerspontaanst speel. Voorbeeld zijn de opnames van The Hurricane Sessions 2008, een CD die ik met Bob Anram heb gemaakt op het New Yorkse Tracks To Wax label. Ik was vijf dagen in New York, maar Anram was slechts bereid om op één dag drie uur te komen voor de opnames van de CD en daarna zou hij weggaan. Repeteren was er überhaupt niet bij.Ik vond dat nogal onbegrijpelijk toen, één repetitie alvorens te gaan opnemen leek me geen kwaad kunnen,  maar nee, zo wilde Bob het dus niet, en Bob is een behoorlijk eigenwijs figuur (wat ook zijn voordelen heeft), dus hem van zijn standpunt afbrengen lukte van geen kant. Uiteindelijk is hij gekomen, we hebben drie uur lang spontaan geïmproviseerd en toen ging hij inderdaad weer weg. Na rigoureus editen en luisteren waren Steve Pagano (de eigenaar van Tracks To Wax en de Spock Studio) en ik het erover eens welke muziek er op de Cd zou komen. Dat is prachtige muziek geworden, die 4 ½ ster in Jazzism gekregen heeft (het maximum is 5). Achteraf ben ik tot de conclusie gekomen dat die benadering van Bob Anram zo gek nog niet was. Wat de muziek van die CD zo aantrekkelijk maakt, is het volledig spontane karakter ervan. Als je niet gerepeteerd hebt, kun je echt helemaal niets anders doen dan je oren zo wijd mogelijk open zetten en zoveel mogelijk te reageren op wat er gebeurt – en dat kan van alles zijn waar je geen rekening mee had gehouden.
Dit verhaal slaat natuurlijk nergens op als we het over klassieke muziek hebben. Klassieke muzikanten hebben voorgeschreven noten, dus als zij een fout maken, kunnen ze het niet opvangen. Dat resulteert vaak in de meest vreselijke zenuwen voor een optreden, zo heb ik gehoord van klassieke muzikanten. Zenuwen die bij tijd en wijle zo vreselijk schijnen te zijn, dat die mensen er vreselijk onder lijden...

bas

Rafels
In de muziek zijn wetten er om omver gekegeld te worden. Heilige huisjes bestaan eigenlijk niet. Elke regel of wet die vol overtuiging wordt gesteld, en waar in een bepaald tijdvak misschien zelfs honderden miljoenen mensen het mee eens zijn, kan honderd jaar later collectief onzin gevonden worden. En dat is prima.
Vandaar dat ik zonder enige gêne in dit verhaal tegen een paar heilige huisjes ga aantrappen. Ik weet het, de meeste mensen zullen het niet met me eens zijn, en dat is ook best.
1. Versnellen is vaak een goed idee. Als ik dat tegen mijn medemuzikanten zeg, kijken ze me meestal aan of ze het in Keulen horen donderen. Versnellen en vertragen mag echt helemaal niet, zo is de gangbare opinie.  Ik moet toegeven dat ik ook geen voorstander ben van vertragen. Dat klinkt namelijk zelden functioneel, al zijn er uitzonderingen. Meestal vindt vertragen plaats omdat de desbetreffende muzikanten het nummer niet goed hebben doorgenomen of het niet aankunnen, en dat is toch al geen lust voor het oor. Versnellen daarentegen gebeurt vaak als het ritme bijzonder lekker gespeeld wordt en de muzikanten steeds enthousiaster worden. In zo'n geval kan de versnelling – die eigenlijk heel natuurlijk is – voor nog meer drive en spanning zorgen. Daar zou toch niemand op tegen mogen zijn? Heel vaak neemt een band het publiek juist mee op zo'n moment dat alle remmen losgaan en wordt het optreden één groot feest!
2.  Er is niets tegen op rafels in de muziek. Muziek hoeft niet perfect uitgevoerd te worden. Ook weer zoiets: iedereen doet vreselijk zijn best om zijn muziek zo perfect mogelijk te spelen, en dan kom ik vertellen dat dat niet hoeft. De soep wordt niet zo heet gegeten als hij wordt opgediend; ook ik doe enorm mijn best om mijn beste beentje voor te zetten als ik optreed. Waar ik op doel is dit: als ik een solo speel, merk ik dat ik pas echt dingen ga spelen die ik interessant vind, als ik een duik in het diepe neem.

Ik beland regelmatig op een punt dat ik ervoor kan kiezen om op safe te spelen en netjes binnen (door mezelf) platgetreden banen te blijven, of alles aan mijn laars te lappen en met een God zegene de greep gevoel alles te spelen wat ik in huis heb en ten diepste voel op dat moment.
Dat betekent dat ik op zo'n moment de allergrootst mogelijke risico's neem ten aanzien van ritme en harmonie. Dat zijn zonder uitzondering de momenten dat ik boven mezelf uitstijg in muzikaal opzicht. Ik neem dus alle risico en kom soms inderdaad niet perfect uit. Maar ondertussen heb ik wel iets gespeeld wat de moeite waard is. Jammer als ik dan wel eens verkeerd uitkom; ik durf te beweren dat de noten die ik gespeeld heb mijn allerbeste spel zijn en dus goed genoeg – want als ik mijn beste spel niet goed genoeg zou vinden, kon ik maar beter meteen thuisblijven. Ik heb tot nu toe nog geen opname teruggehoord waarin ik alle risico's van de wereld nam die me van dit standpunt heeft afgebracht. Sterker nog: het is helemaal niet erg om verkeerd uit te komen en een paar 'foute' noten te spelen. Ook 'foute' noten kunnen zin krijgen door het vervolg dat je eraan geeft, waardoor die noten niet eens fout meer zijn. In principe kun je alles spelen, binnen een harmonie, echt elke noot, maar het gaat erom hoe je die noten inbedt in het geheel en wat je na die noot of noten  speelt om ze alsnog te rechtvaardigen. Dat kan behoorlijk ver gaan. Ik begrijp dat Louis van Dijk het standpunt had dat als je een vreselijke fout maakte, je hem gewoon nog een paar keer moest herhalen, waardoor hij alsnog terecht ging lijken (of dat ook was).
En zelfs als het niet lukt om een paar noten te rechtvaardigen door wat je erna speelt, dan nog kan het zijn dat die 'foute' noten niets afdoen aan wat je ervoor gespeeld hebt, omdat dat zo geweldig was. Ik heb wel eens een jazzplaat gehoord met een stel beroemde jazzmusici, waarbij de blazer tijdens de intro in een volledig verkeerde toonsoort zat en in een vlaag van verstandsverbijstering daar de hele intro in door bleef toeteren.

Binnengekomen zonder navigatie? Klik hier