Basles

In de pop wordt overwegend de grondtoon gespeeld van het akkoord door de bas. Paul McCartney week daar wel eens van af en speelde dan bijvoorbeeld de terts in plaats van de grondtoon, wat veel mensen meteen geniaal vonden. In de jazz doen bassisten dit vaak.
Het lijkt me dat je aan deze informatie genoeg hebt om je eigen krachtige baslijnen te verzinnen. Ik raad je aan om dat zelf te doen en niet de lijnen van andere bassisten na te gaan spelen, zodat je je niet in hun aanpak verliest maar je eigen stijl ontwikkelt. Het principe is duidelijk, dus je kunt nu je creativiteit laten stromen en je eigen weg vinden. Misschien heb je iets aan een voorbeeld om mijn verhaal wat inzichtelijker te maken. Laten we eens naar het schema van Misty kijken.
Het nummer staat in Eb. Zoals je ziet is dit schema hoofdzakelijk een opeenvolging van 2-5-1'tjes (zie les 60 over moduleren). Er wordt vaak gemoduleerd. Even een analyse van het schema:
De eerste maat staat in Eb majeur, dan komt een 2-5-1 naar Ab majeur, vervolgens een maar een 2-5 die naar Gb zou gaan – ware het niet dat dit een schijnbeweging is, want de volgende 2 maten blijk je weer in Eb majeur te zitten. In het Atje loop je dus in de toonladders Ebmajeur, Ab majeur, Gb majeur en Eb majeur

bas

Ik heb mijn contrabas gepakt en speelde spontaan wat ik hier heb opgeschreven. Het is maar een voorbeeld om (misschien ten overvloede) te laten zien hoe het principe werkt. Er zijn duizenden mogelijkheden.
Er is nog één tip die ik je wil meegeven: laat je in ritmisch opzicht niet afleiden door de maatstreepjes. Lopende baslijnen vloeiend spelen heeft niet alleen te maken met de noten die je speelt; even belangrijk is de timing daarvan. Een goede insteek is om een schema niet op te vatten als een verzameling maten, maar om in grotere 'spanningsbogen' te denken van een aantal maten bij elkaar.
Een valkuil waar bassisten die met lopende basspelen beginnen vaak in vallen, heeft te maken met de vierde tel van de maat. Die wordt dan te kort of te lang gespeeld, terwijl hij natuurlijk dezelfde lengte moet hebben als de andere drie tellen in de maat. Hij wordt te kort gespeeld, omdat veel bassisten dan het gevoel hebben dat ze meer drive geven aan de muziek, die daardoor meer zal gaan swingen. Dat is niet zo. De muziek gaat jagen en klinkt onrustig, vaak zelfs zenuwachtig. De vierde tel te lang maken is een gevolg van teveel denken in maatstreepjes en kan ook te maken hebben met aarzeling over de te spelen noten. In het laatste geval lost dit probleem zich mogelijk vanzelf op als je wat meer ervaring krijgt met lopende bas spelen.
En nu genoeg gepraat. Aan de slag!

Lopende bas 2
Alweer een les over lopende bas spelen. Basles 5 laat nog wat vragen open en ik hoop met deze les nog wat meer licht op dit onderwerp te laten schijnen. Wat is de functie van de lopende bas in de jazz? De lopende bas zorgt voor een stevig  en harmonisch fundament, waarop het heerlijk soleren is. In vroegere tijden – de tijd van de swing – was de bassist wat het harmonische gedeelte betreft voornamelijk een aangever voor de solist. Het was de bedoeling dat de bassist zijn loopjes zo duidelijk speelde dat de solist kon horen aan zijn spel wat het volgende akkoord zou worden. In modernere stijlen is die eigenschap van de lopende bas steeds minder belangrijk geworden. Het is nu belangrijker dat de lopende bas een inspiratiebron is voor de solist, wat niet lukt als je alleen maar je eigen clichés speelt. Ook de lopende bassist is een echte improvisator geworden.
De bedoeling van deze les is niet om een discussie op gang te brengen over de rol van de lopende bassist, maar om het over het lopende bas spelen zelf te hebben. Hoe doe je dat, lopende bas spelen? Je speelt de noten van de akkoorden die in het schema voorkomen en die verbind je onderling met noten van de desbetreffende toonladder. Tegelijk zorg je ervoor dat je vloeiend naar het volgende akkoord loopt door middel van je notenkeuze. Aan deze omschrijving van wat lopende bas spelen is heb je mogelijk al genoeg, maar uit het basforum op deze site blijkt dat er een aantal misverstanden over bestaan, die ik hier wil proberen uit de weg te ruimen.
Om de koe bij de horens te vatten: je maakt weliswaar veelvuldig gebruik van akkoordnoten als je lopende bas speelt, maar voortdurend die akkoordnoten spelen klinkt niet als jazz maar als rock and roll. Sommige mensen beweren dat je, als je lopende bas speelt, je voornamelijk de grondtoon, de terts en de kwint zou moeten spelen en de septiem, de none of andere toegevoegde noten zou moeten vermijden. Dat is onzin. Als je dat doet, krijg je geen vloeiende lijnen en het is juist heel erg de bedoeling dat je vloeiende lijnen speelt, anders brengt je lopende basspel niet de rust die deze muziek nodig heeft. En er is echt helemaal niets op tegen om een b9 of #11 te laten horen, integendeel.

Laten we eens kijken naar de eerste vier maten van een blues schema in Bb, zodat ik kan verduidelijken wat ik bedoel. Dat kun je zo spelen.
Je hoort het al, dit is geen jazz, dit is rock and roll. Helemaal niets op tegen, maar wel een andere muziekstijl. Een jazzbassist zou bijvoorbeeld dit spelen.
Hoor je hoeveel jazzier dit klinkt?
Wat je misschien is opgevallen aan dit voorbeeld, is dat de intervallen vaak  klein zijn (maar niet altijd). Lopende bas spelen is technisch heel overzichtelijk daardoor, echt, het is niet zo moeilijk, zeker technisch niet, al blijft het een kunst om lopende bas te spelen op een metronoom snelheid van 360 beats per minute. Kleine intervallen zorgen er vaak voor dat je lijnen vloeiend blijven klinken en daar zijn we op uit.
Je gebruikt dus voortdurend niet alleen de akkoordnoten, maar ook de noten van de desbetreffende toonladder. Er zijn jazzleraren die zeggen dat de toonladder veel belangrijker is dan de specifieke noten van het akkoord. Dat vind ik ook weer te ver gaan. We dienen als bassist te zorgen voor een stevig harmonisch fundament en daarvoor zijn de akkoordnoten bijzonder belangrijk. Als je lopende bas wilt leren spelen, moet je de akkoordnoten op je duimpje kennen. Maar dat volstaat niet: het is ook zaak om alle toonladders perfect te kennen. Je moet immers voortdurend gebruik maken van noten uit de toonladders als je lopende bas speelt.

Je kunt alleen de juiste toonladders spelen, als je het harmonische verloop begrijpt en daarom is het belangrijk om zo'n schema – zeker in het begin – te analyseren en na te gaan welke toonladders je kunt spelen.
Deze dingen leren lijkt misschien een hele klus en in zekere zin is het dat ook. Jazz spelen vereist de nodige studie. Maar als je deze klus geklaard hebt: je kent de noten van de akkoord, je kent de noten van de toonladders en je doorgrondt de logica van het akkoordenschema, zodat je weet van welke toonladders je gebruik kunt maken, dan blijkt lopende bas spelen makkelijk te zijn. Een kok kan nu eenmaal geen heerlijk gerecht bereiden als hij niet over de juiste ingrediënten beschikt. Dit zijn de ingrediënten. Dit is wat je moet leren. Maak er iets lekkers van!
Terzijde: in tegenstelling tot wat in de meeste stijlen gebruikelijk is, komt het vaak voor dat het goed klinkt om niet de grondtoon van het akkoord te gebruiken op de eerste tel van de maat.

Binnengekomen zonder navigatie? Klik hier