Basles
Even terzijde: Het is helaas zo dat de meeste beginnende muzikanten de neiging hebben om iets te laag te intoneren. Laat je daar vooral niet door ontmoedigen; dat is normaal en kan zonder meer bijgetrokken worden. Bij deze oefening was het zo dat elke bassist die ik die dag gehoord heb binnen 15 seconden de goede toonhoogte te pakken had! Ik was razend enthousiast over dat resultaat. Dit is natuurlijk niet voorbehouden aan deze bassisten; dat kun jij ook!
Laten we deze oefening eens wat nader bekijken. Klik hier voor het notenbeeld. Dit is een AABA schema en het nummer klinkt zo, klik hier. Zoals je hoort en ziet heb ik de lage noten voor de overzichtelijkheid opgeschreven alsof ze niet doorklinken – maar dat doen ze in werkelijkheid dus wel. In het eerste gedeelte van het Atje laat je afwisselend de losse D snaar en de losse A snaar doorklinken. In het tweede gedeelte van het Atje laat je afwisselend de losse A snaar en de losse E snaar doorklinken. Speel de melodie dus op de G snaar en laat de losse E, A en D snaren doorklinken.
In het Btje oefen je zuiverheid op een andere manier: je relateert de zuiverheid van je noten niet aan de (absolute) toonhoogte van een losse snaar, maar wordt gedwongen om zuiverheid binnen één hand te bewerkstellingen. Ook heel nuttig natuurlijk. Ik vind het zelf makkelijk om mijn middelvinger op de (lage) grondtoon te zetten op de E snaar en mijn ringving en pink samen te gebruiken om de terts te spelen op de G snaar.
Je eindigt deze etude door nog eenmaal het Atje te spelen. Veel succes!

tamboer en contrabas

Zuiverheid
Wanneer speel je zuiver op een contrabas? Als je in staat bent om supersnel, binnen een fractie van een seconde, de toon die je speelt op de goede toonhoogte te brengen door de vingers van je linkerhand een fractie te verplaatsen. Natuurlijk, sommige noten pak je ineens perfect – maar dat zijn er helaas maar weinig. Als een toon echt he-le-maal zuiver is op de contrabas, gaat hij jubelen, zoals ik dat noem. Ook de allergrootste en beroemdste jazzcontrabassisten spelen slechts af en toe noten die zo zuiver zijn dat ze gaan jubelen. Helaas pindakaas, we zullen ons erbij neer moeten leggen dat we niet meer kunnen dan zo zuiver mogelijk spelen op dat schitterende, maar toch ietwat onhandige instrument van ons met al die enorme afstanden die we moeten overbruggen.
Neemt niet weg dat als je maar op tijd bijtrekt, het klinkt alsof je loepzuiver speelt voor de argeloze luisteraar. Dat moet goed genoeg zijn – al blijf ik zelf natuurlijk enthousiast streven naar steeds meer zuiverheid.
En wat is vals eigenlijk? Valsheid is een even relatief begrip als zuiverheid. Ik speel met Arie van Lienen en Peter Pot, twee trekzakspelers. Die hebben een knopje op hun trekzak dat ervoor zorgt dat ze, als ze het indrukken, meer 'zwevend' gaan spelen. Dan gaat hun sound lekker golven en klinken ze wat warmer.

Eigenlijk spelen ze dan minder zuiver en, zou je kunnen zeggen, valser – alleen klinkt het niet vals. Het klinkt anders.
Dit is geen pleidooi om maar niet op zuiverheid te studeren, zo van: ach wat, ik trek die toon gewoon effe bij, niemand die het hoort. Was het maar zo simpel (diepe zucht). Zo spelen dat het zuiver klinkt (= dus meestal op tijd een toon bijtrekken), vereist urenlange studie. Aan de slag dus hiermee – want vals klinkende contrabassisten, brrrrrrrrr ... wat een ellende is dat!
Een goede manier om op zuiverheid te studeren is het spelen van dubbeltonen. Ik doe dat nu al een tijd en uit die manier van studeren is als vanzelf een nummer ontstaan dat ik Kindertijd noem. Luister maar even, dan kun je horen hoe leuk het is om dubbeltonen te spelen als je er al wat handiger in bent; je klinkt al meteen heel vol in je eentje! Klik hier.
Als je vind dat mijn noten zuiver zijn, heb ik dus op tijd mijn tonen bijgetrokken. Als je vind dat mijn noten onzuiver zijn, was ik daar te laat mee. Zo simpel is het.
Voor de jazz contrabas workshop in het SJU huis in Utrecht (een prachtig feest was dat, uitmuntend georganiseerd door de beide Melvins en die ik heb mogen geven in het gezelschap van Hein van de Geyn, Hans Mantel, Ruud Ouwehand en Niels Tausk), heb ik een oefening verzonnen die ik je nu wil geven.

Binnengekomen zonder navigatie? Klik hier