Basles

Hetgeen maar weer eens bewijst dat spelen op een hoog niveau een kwestie van bewustzijn is, en niets anders. Waar ik het hier over heb, is een ander onderwerp dan waarover ik het in een eerdere les heb gehad: het gaat hier niet om voorin of achterin de beat spelen, al heeft het er zijdelings mee te maken. Het gaat erom hoelang je de tellen maakt binnen de maat en hoelang je de maat zelf speelt zonder iets aan het tempo te veranderen en ook zonder speciaal aandacht te besteden aan vooraan of achterin de beat spelen. Je kunt de tellen en de maat korter en langer maken, en nog steeds keurig binnen de maat spelen. Je kunt ook voorin of achterin de beat spelen en zowel compact als breed spelen.
Als je de tel en de maat wat korter maakt, zal de muziek wat levendiger en swingender klinken en tegelijkertijd wat onrustiger. Als je breed speelt, breng je rust in het ritme, maar gaat de swing er enigszins uit. Zoals je waarschijnlijk al begrepen hebt, is er voor elke benadering wat te zeggen, dat hangt puur af van de muziek die je speelt. Dat is het mooie van het ontwikkelen van gevoeligheid voor deze materie: je kunt in verschillende situaties het hoofd boven water houden en adequaat timen. Het is m.i. trouwens van levensbelang om je hierin te verdiepen. Want er is iets waar ik nog geen aandacht aan heb besteed in deze les, iets wat heel vervelend is: als je van nature compact speelt (zoals ik) en je speelt met een drummer die van nature breed speelt, klinkt het alsof je jaagt als bassist. Ook het andere uiterste is mogelijk: als je van nature breed speelt en je speelt met een drummer die van nature compact speelt, klink je als bassist als een slome donder die overal achteraan komt kakken. In beide gevallen zullen medemuzikanten de volgende keer liever een andere bassist vragen voor hun schnabbel. Is het dan niet veel beter om je in dit onderwerp te verdiepen, zodat je met elke drummer adequaat kunt timen?

bas

Compacte en brede timing
In deze les wil ik het over een onderwerp hebben dat nogal wat gevoeligheid voor tempo en ritme vereist. Het gaat over iets wat ik het afgelopen jaar op het spoor gekomen ben, maar waar (voorzover ik weet) nog geen woord over is geschreven – als er al over gesproken is. Dat is begrijpelijk: het gaat om iets wat op het eerste gezicht nogal vaag klinkt, wat een gevolg is van het feit dat het om hele subtiele verschillen gaat. Maar ik durf te stellen dat dit een onderwerp is waar elke muzikant – en dus ook elke bassist – baat bij kan hebben, als hij de moeite neemt om zich erin te verdiepen.
Ik wil in deze les de begrippen 'compact spelen' en 'breed spelen' introduceren. Deze begrippen kunnen ons m.i. helpen om zicht te krijgen op een gebied dat aan onze aandacht en ons begrip dreigt te ontsnappen. Het zijn volgens mij enorm belangrijke concepten voor iedereen die ritmische muziek speelt – en zelfs voor iedereen die a-ritmische muziek speelt.
Wat bedoel ik met 'compact' en 'breed' spelen? Beide begrippen zijn elkaars tegenpolen en hebben met de manier te maken waarop je met de maat en het ritme omgaat. Normaal wordt alleen over strak spelen en niet strak spelen gepraat, over feeling voor een bepaalde stijl muziek, over het al dan niet 'muzikaal' omgaan met de melodie of over versnellen en vertragen. Dit is inderdaad allemaal heel belangrijk. Maar in deze les wil ik het over iets anders hebben, namelijk over de gedachte dat je op meer dan één manier strak kunt spelen.
Dat je op meerdere manieren strak kunt spelen, is niet iets wat ik verzonnen heb, dat is iets waar alle muzikanten het over eens zijn. Hij speelt lekker, heb je vast weleens gedacht toen je naar een muzikant luisterde. Je dacht niet: hij speelt keurig in de maat, maar: hij speelt lekker. Als je daar even over nadenkt, zul je het met me eens ziijn dat het dus blijkbaar mogelijk is om (op zijn minst) op twee manieren keurig in de maat te spelen, namelijk lekker en niet lekker. Wordt het dan niet hoog tijd dat wij bassisten eens over dit onderwerp gaan nadenken en hier gevoelig voor worden? We willen toch allemaal 'lekker' spelen?


(Zelfs als je niet lekker wilt spelen, is het overigens goed om aan dit onderwerp aandacht aan te besteden, want dan kun je bewust vermijden om lekker te spelen.) Wat ik gemerkt heb, is dat je de maat korter en langer kunt maken en toch 'strak' spelen. Het gaat hier natuurlijk om millisecondes, die echter een groot verschil maken. Laat ik aan de hand van een paar uitersten proberen duidelijk te maken wat ik bedoel. Als je te 'compact' speelt, ga je jagen. Je maakt de maat te kort, waardoor er je medemuzikanten niets anders rest dan achter je aan te gaan 'rennen' of toestaan dat jij helemaal uit de maat vliegt. Vreselijke toestanden voor een bassist met verantwoordelijkheidsgevoel voor het totaalresultaat (en dat hebben wij bassisten nu eenmaal in grote mate), dat spreekt voor zich. Als je te breed speelt – je rekt de maat teveel uit – vertraag je. Ook hier ziijn weer dezelfde mogelijkheden: je medemuzikanten volgen je, waardoor de muziek opeens langzamer wordt (afschuwelijk natuurlijk als het niet de bedoeling was) of ze trekken zich niets van je aan, waardoor jij 'uit de maat' vliegt. Vre-se-lijk allemaal!
Interessant is, dat voordat je te ver gaat en in een van deze twee extremen belandt, er een heel gebied is waarop er niets aan te merken valt op de manier waarop je (in de maat) speelt. Je vertraagt of versnelt niet, maar er is toch een ruime marge waarbinnen jij kunt bepalen hoe het ritme van de band verloopt. Naarmate ik me langer van deze marge bewust ben, blijkt hij steeds verder oprekbaar. Ik weet nu al dat ik (nog) veel gevoeliger kan worden hiervoor en dat de mogelijkheden dientengevolge bijna onbegrensd zijn wat betreft het beïnvloeden van het gespeelde ritme. Vroeger dacht ik dat ik wat dat betreft afhankelijk was van de drummer met wie ik speelde. Nu besef ik dat ik grotendeels afhankelijk ben van het bewustzijn waarmee ik mijn licks speel; de drummer volgt dan wel. (Andersom zal trouwens even waar zijn.)
Wel is het zaak om eerst aansluiting te vinden bij de drummer met wie ik speel en mijn eigen spel enigszins aan te passen aan zijn timing. Langzame beïnvloeding werkt wel, shock therapie niet. Ik heb echt verbluffende resultaten behaald met die gedachte: drummers met wie ik nog nooit gespeeld had en van wie ik na een paar minuten dacht dat ze absoluut rampzalig speelden, bleken na enige tijd samenspelen opeens omgetoverd tot lekkere drummers.

Binnengekomen zonder navigatie? Klik hier