Basles

Compressie
Er zijn al heel wat opnames verknoeid door een teveel aan compressie, zodat ik in het verleden wel eens de neiging heb gehad om er maar helemáál geen gebruik van te maken. Dat is veranderd: live moet ik er nog steeds niets van hebben, maar voor het masteren van een opname is compressie onontbeerlijk. De gastschrijver van deze les, Sander Huiberts, denkt daar (nog) genuanceerder over en maakt veelvuldig gebruik van compressie, ook live. Dit is zijn bijdrage.

Ja, Ik gebruik compressie...
Ik gebruik live bij sommige muziekstijlen compressie (sorry Philip). Bij standard-jazz, gebruik ik een heel klein beetje om een diepe, volle toon te krijgen. Bij de muziek waarbij de bas echt een massief fundament mag zijn zoals hiphop, funk, latin, funk en groovejazz gebruik ik het zeker. Bij klassieke muziek gebruik ik het zeker niet.

Waarom gebruik ik nou compressie als veel bassisten er tegen zijn? Nou, compressie kan juist het geluid van je bas enorm verbeteren. Dit is natuurlijk een kwestie van een goed element en een goede versterker, maar ook de compressor kan hier een goede bijdrage leveren. Ik gebruik zelf de compressor van mijn Fishman Pro EQ Platinum Bass. In deze voorversterker zit standaard een hele fijne 'foto-optische' compressor. Hij is geoptimaliseerd voor de contrabas, hij klinkt heel goed en je hoort geen bijgeluiden. Geen extra gesjouw met grote 19" racks dus en ondanks het feit dat hij maar één knop heeft, is hij wonderbaarlijk goed afgesteld! Deze ene magische knop regelt de intensiteit van de compressie, de attack en de sustain zonder dat het geluid gaat pompen of tikken. Ik zet deze compressor meestal op 2 of 3. Soms, als het er wat heftiger aan toe gaat, zet ik hem weleens op 5. Bij deze '5' stuwt het geluid heel lekker. Erg lekker als je een drukke, volle baslijn speelt. Als ik de compressor hoger zet (bijvoorbeeld op 7), is mijn geluid echt waardeloos. Het gebeurt wel eens dat ik de compressor uit mijn tas haal, inplug en me afvraag waarom mijn geluid zo waardeloos klinkt: dan is de compressieknop verschoven!

Ik begrijp goed dat er veel tegenstanders zijn van compressie. Het eerste wat je leert (ok, misschien het tweede), is dat je mooi en dynamisch moet spelen. Als je dan een apparaat koopt waarmee je je dynamiek vermindert, ben je natuurlijk getikt! Maar niet helemaal dus. Ik merk dat een versterker net iets transparanter reageert en het laag veel strakker is met compressie. Het geluid is nooit vermoeiend en toch dynamisch. Ik kan veel dynamiek in mijn spel leggen en tevens klinkt de balans tussen strijken en plukken beter.

To compress or not to compress
Compressie zorgt er voor dat de pieken in de dynamiek iets worden afgevlakt. Maar als je weinig compressie gebruikt is het een nuance en zeker geen 'dynamische wielklem'.

Het dynamisch bereik van een akoestische contrabas is groot. Je kunt zo zacht spelen dat het nog net te horen is en je kunt zelfs met een contrabas studio condensator mics oversturen (lijkt vrij sterk, maar de energie van het laag is groot en je behaalt een enorme uitslag). Dit bereik kan naar mijn mening niet door een versterker worden weergegeven
.

Maar moet je je bas dan niet zo natuurlijk mogelijk laten klinken? Ja natuurlijk! Daarbij wil ik het volgende opmerken:voor mij zijn er twee soorten bas. Een akoestische contrabas (zonder versterker dus) en een (akoestische/electrische) versterkte bas. De akoestische heeft iets heel moois, iets magisch. De tweede lijkt op de eerste, maar op het moment dat er een versterker aangesloten wordt, is er iets anders.

De bas klinkt hoe dan ook anders dan een akoestische bas. Hij klinkt als een mooie versterkte bas. Voor mij is akoestisch spelen iets heel moois, met voor- en nadelen. Net zoals versterkt spelen. Zelfs al koop je een hele mooie 'akoestische' versterker, het blijft een versterkte contrabas. Ik heb een Acoustic Image Contra gekocht. Klinkt super en iedereen zegt dat het geluid echt klinkt als een contrabas. Af en toe zet ik er een 18" speaker bij en dan gebeurt er iets heel anders.

Mensen beginnen krols te miauwen en ik moet dan echt mijn best doen om op tijd voor het eten thuis te zijn, anders kom ik nooit meer weg. Bij het versterken van de contrabas is de dynamiek veranderd, het strijken klinkt anders en de ruimte reageert anders op de contrabas.

bas

Acoustic Image Contra

basbeeld

Foto Sander Huiberts

De reflecties van de bas komen van meer plaatsen, de bas mengt anders met andere instrumenten (zoals drums) en de bas en zijn bespeler reageren anders op het eigen geluid. Meestal gaat een bassist zachter spelen op het moment dat hij versterkt is en dat klinkt ook heel anders. Je zou er dus ook over kunnen denken om je versterker zachter te zetten en harder te gaan spelen, waardoor in zekere zin ook een soort compressie plaatsvindt: de bas gaat op een gegeven moment de extra harde uitslag weer een beetje dempen. Om over darmsnaren niog maar te zwijgen, eigenlijk zijn dit de oudste natuurlijke compressors die er zijn! Als je hard aanslaat met darmsnaren 'slaan ze dood' en worden de dynasmische pieken van je spel gedempt.

Dit betekent niet dat iedereen maar moet gaan proberen akoestisch te spelen, de vele blessures die ik zie bij mede-bassisten die dit proberen met een ultra-hoge actie en darmsnaren, en als ze een keer pech hebben met een slechte akoestiek, pleiten daartegen. Het is in deze tijd, waarin drums, toeters en piano's uitversterkt worden, niet meer mogelijk zonder versterking te spelen. Mensen zijn eraan gewend de bas te voelen. En zo hoort het ook, de bas mag best gehoord worden. En om nu, zoals de bassisten zonder versterker in Cuba, met het gezicht naar de muur in de hoek te gaan staan, is ook niet de bedoeling..

Dit alles weerhoudt mij er niet van lekker in een hoek van mijn kamer te gaan staan en lekker akoestisch te gaan spelen. Dit is ook de reden dat ik nooit mijn akoestische bas kwijt wil (alhoewel ik de laatste tijd bij mijn bands niet meer hoef aan te komen met deze bas, ze sturen me naar huis om mijn electrische bas http://ebass.nl te gaan halen). Als het geluid met een versterker erbij dan toch anders is, moeten we er maar het beste van maken, niet?

Live
Je kunt een compressor eigenlijk op twee manieren gebruiken. Als effect en als klankverbeteraar om een mooie balans te krijgen. Als effect wordt het vaak in de dance/popmuziek gebruikt om een mix "pompend" te maken of "vet". Ook kun je er rare effecten mee maken. Dit is heel grappig, ik kan me een artikel in een magazine herinneren waarbij de schrijver een gitarist (die zijn versterker altijd maar harder aan het zetten was), zat te plagen door een 'omgekeerde' ratio te gebruiken. Dit resulteerde erin dat hoe harder de gitarist zijn geluid zette, hoe zachter het daadwerkelijk werd. <We gaan even naar de technische modus.>

Met de ratio stel je de intensiteit van de compressor in: boven een bepaalde grens (de threshold) gaat er voor elke decibel een x aantal dbaf. Bijvoorbeeld bij een ratio van 5:1 is boven je ingestelde threshold (bijvoorbeeld -3 db) 5 db dus maar 1 db. Dit betekent niet dat in je hele dynamische bereik 5 decibel zomaar 1 decibel wordt, dit geldt alleen maar boven de grens die je instelt. Hierdoor klinkt het dus niet zo vreselijk als sommige mensen zouden denken. <Einde technische modus> Op deze wijze gebruik maken van compressie is dus handig als je houdt van slappen op een bas: als je een compressor goed afstelt, kun je slappen en plukken op hetzelfde volumeniveau. Je slaps knallen dan dus niet je versterker uit! En nu wil het geval dat ik soms praktisch slap op mijn elektrische contra... Zeker met deze bas en de lage B snaar heb je een vrij ruige attack en dynamische uitslag en dat is niet even gezond voor elke versterker.

Als klankverbeteraar kun je je basgeluid er voller mee maken of de dynamische pieken iets afvlakken. De beste reden om een compressor te gebruiken is balans! Op het moment dat jij op je bas op het allerhardst plukt, stel je je versterker daarop in. De geluidstechnicis stelt zijn apparatuur weer op dat niveau in. Als je dan zachter speelt, zet hij het harder en als je harder gaat spelen. gaat alles clippen en zet hij je weer zachter.

Opname
Bij een opname is het anders. Zoals ik al zei, is de dynamiek van een akoestisch instrument vaak erg groot, en dit kan niet altijd even goed weergegeven worden door een CD-opname. Beter zou een opname zijn met 192 kHz waardoor alle dynamiek goed opgenomen kan worden.

En wat blijkt? Als dan die volledige 120 dB van een contrabas weergegeven wordt, wordt een luisteraar er doodmoe van. Het knalt zijn JVC speakers uit en het klinkt niet fijn. Daarom wordt er vaak op twee punten compressie gebruikt. Eerst wordt compressie gebruikt voor de bas alleen. Dit wordt gedaan om de bas een individuele balans te geven: de noten moeten onderling in balans zijn. Soms zijn ze dat al, dan hoeft er weinig aan gedaan te worden. Toch kunnen er soms uitschieters zijn of juist harde bijgeluiden of tikken (slappen, tikken op de toets). Als hier geen compressie wordt gebruikt, zijn deze dingen later uit balans. Nou, dan zeggen de slimmen onder ons: dan kan de technicus toch gewoon elke noot harder of zachter zetten? Ja, dat kan! Maar dat is rotwerk en het klinkt niet goed. Wat de compressor dan dus doet: hij kijkt boven een bepaalde grens en zet alles erboven zachter. Dan is de bas in balans! Bij zang wordt ook vaak compressie gebruikt, hiermee kunnen 'p' en 'b' klanken wat geëgaliseerd worden.

Maar we zijn er nog niet! Er wordt vaak nog een keer compressie gebruikt, bij de eindmix. Maar waarom gebruiken we hier dan weer compressie, kun je je afvragen.... De instrumenten hebben toch al een individuele balans en als je dan de volumes goed afstelt, zou het toch goed moeten zijn? Klopt, hier wordt compressie echter gebruikt om alle instrumenten als een geheel te laten klinken en de balans hiertussen te verbeteren.

Bij de eindmix kan een technicus die afmixt compressie inzetten om de muziek harder, voller en sterker te laten klinken. Vaak wordt hiervoor een 'multiband-compressor' gebruikt. Hierbij heb je als het ware drie compressors voor het hoog, de middenfrequenties en de bas. Hierdoor verdrukt de compressie van het laag (die meer energie en uitslag heeft) het hoog niet.

Ik geef veel mensen wel gelijk als ze zeggen dat opgenomen contrabassen vaak als een natte krent in een mix zitten, maar dat ligt niet aan compressie. Het ligt eraan dat jij - als contrabassist - iets heel anders wilt horen dan iemand die een nummer afmixt. Vaak wordt er bij contrabassen erg veel bas uitgedraaid. Dit doen ze vaak om ruimte in een transparante mix te houden, de bassdrum zit ook nog ergens daar in het laag. Van compressie kan je bas juist voller gaan klinken. Van teveel laag eruit draaien niet... Mijn tip is dus om de technicus (bij opnames én live) uit te leggen hoe je je bas mooi vindt klinken. Laat hem je bas even akoestisch horen, dan hoort hij het verschil met een basgitaar.

Soms is er geen tijd om zoiets uit te leggen. Ik speel elk jaar op de Uitmarkt in de 'Noodploeg'. We vallen in voor artiesten die plotseling niet komen opdagen. Er is dan meestal 10 minuten voor een soundcheck en opbouwen. Ik gebruik mijn Fishman als actieve DI, die ik zelf goed afstel. Ik bied een opnametechnicus en live-technicus een compleet geluid aan inclusief compressie, waardoor hij meestal aan het geluid van de bas bijna niets hoeft te doen. Sinds ik dit doe, hoor ik bij een soundcheck altijd heel snel: 'Ja, klinkt prachtig'. Daarvoor was het vaak modderen en wilde men de bas nog wel eens als een bassdrum of een electrische bas laten klinken. Zo heb ik mijn eigen geluid neutraal en in balans afgesteld en dit scheelt een hoop werk!

Tot slot
Niet elke technicus gebruikt compressie bij een opname. Niet elke bassist gebruikt compressie bij live optredens. Het is heel persoonlijk of je compressie wilt. Het hangt af van je speelstij; en je techniek. Pronbeer gewoon eens of het bij je past. Let erop dat je compressor een 'soft knee' heeft. Hierbij is de overgang boven de threshold wat minder abrupt, hier hoor je de compressie het minst. Experrimenteer met de settings en stel de compressor niet te extreem af. Geniet en compresseer met mate!

sander


Sander Huiberts
Sander heeft muziektechnologie gestudeerd aan de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht. Hij is sound designer en doet een PhD-onderzoek naar computerspellen voor blinden. Daarnaast speelt hij contrabas in diverse formaties en heeft hij een eigen elektrischge contrabas gebouwd (kijk op ebass.nl)
Binnengekomen zonder navigatie? Klik hier