Basles

Miles Davis

In maat 10 en 11 zien we een twee-vijf-een in de toonladder van Db majeur, waarna het schema wordt besloten in de laatste maat met een twee-vijf om terug te keren naar de een, de C mineur van de eerste maat. Je kunt in dit nummer dus so wie so soleren in C mineur, F majeur, Eb majeur en Db majeur.
In dit nummer wordt trouwens op nog een manier gemoduleerd, namelijk door van majeur naar mineur te gaan.
Dat is ook een prima truc, het klinkt vaak verrijkend (en niet té plotseling) om van majeur naar mineur te gaan, vooral als het twee akkoorden zijn die gebouwd zijn op dezelfde grondtoon, zoals hier bijvoorbeeld gebeurt in de zesde en zevende maat, en in de negende en tiende maat.
Waarom is het goed om op deze manier boven de harmonie te gaan staan en te begrijpen wat er muziektheoretisch aan de hand is? Omdat het ons in staat stelt om minder gefixeerd te blijven op het specifieke akkoord dat op dat moment gespeeld wordt. We kunnen iets relaxter tegenover het (soms enorme) aanbod van akkoorden staan, omdat we houvast hebben aan iets wat al die specifieke akkoorden overstijgt: de toonladder. Ik chargeer het nu ietwat, dat zal je misschien duidelijk zijn. Maar toch: als je dreigt te verdrinken in een enorm aanbod van akkoorden, ga dan na in welke toonladder er gespeeld wordt. In negen van de tien gevallen is dat de reddingsboei waar je wanhopig naar verlangde.
Je doet het bijna altijd goed als je de juiste toonladder te pakken hebt! In het voorbeeld van Solar kunnen we een groot deel van de tijd maar liefst vier maten in dezelfde toonladder spelen. Dat klinkt op het eerste gezicht misschien als weinig, maar dat is het echt niet. Je hebt alle tijd om je in te stellen op de nieuwe toonladder waarmee je wordt geconfronteerd.
Adriaan Kragten heeft een oefening bijgedragen voor moduleren!

bas

Moduleren
Wat is dat moduleren? Het is van een toonladder in een andere toonladder glijden. In de jazz is dat héél gebruikelijk; er zijn nauwelijks jazznummers waarbij er niet ergens in het schema een modulatie plaatsvindt. Moduleren is overigens niet iets wat alleen in de jazz voorkomt, het is iets wat in bijna alle stijlen gebeurt. In negen van de tien gevallen klinkt het mooi als zo’n modulatie heel vloeiend verloopt, al is dit ook geen wet van Meden en Perzen. Er zijn natuurlijk momenten dat het juist verfrissend en verrassend kan klinken om van het ene op het andere moment, zonder waarschuwing vooraf, collectief in een andere toonladder te duiken. Maar daar hoef ik hier niet op in te gaan; dat is meer iets van muzikaliteit en smaak, daar zijn natuurlijk geen theoretische regels voor te geven.
Het is trouwens so wie so beter om muziektheorie alleen te zien als een hulpmiddel. Elke regel kan door een muzikaal iemand op bijzonder overtuigende wijze aan zijn laars gelapt worden. Heel vaak blijkt er toch een manier te zijn om iets te spelen zodat het toch goed klinkt, al schreeuwen alle theorie boekjes dat het niet mogelijk is. Hiermee wil ik je niet ontmoedigen om je te verdiepen in muziektheorie, dat is echt heel nuttig. Het brengt je op ideeën die je anders niet zou hebben gehad, het opent deuren naar nieuwe mogelijkheden. En als je dan van een regel af wilt wijken, zul je dat heel ‘verantwoord’ doen, omdat je beter beseft waar je mee bezig bent (de desbetreffende regel op een verantwoorde manier aan je laars lappen dus).

De meest populaire manier om te moduleren in de jazz is middels het zogenaamde twee-vijf-eentje. Met twee-vijf-een worden de akkoorden bedoeld op de tweede, de vijde en de eerste trap van een toonladder (zie les 59).
Zoals je kunt horen als je even een septiem akkoord speelt op de piano, leidt dat septiem akkoord behoorlijk dwingend naar het akkoord op de eerste trap van de toonladder waar dat septiem akkoord de vijfde trap van is. Je kunt echt niet om dat akkoord heen en vanwege de (over)duidelijk, dwingende klank is het dus een ideaal akkoord om een (nieuwe) harmonische richting mee aan te geven. Het akkoord dat er vóór komt, het mineur (of half verminderd) akkoord, kun je beschouwen als een inleiding op het septiem akkoord dat volgt.
Met twee-vijf-een wordt dus het akkoord op de tweede toon van een toonladder bedoeld, de vijfde trap en de eerste trap. Bij F majeur is de tweede toon van de toonladder een G. Stapelen we binnen F majeur drie tertsen bovenop de G, dan wordt het G akkoord G-Bb-D-F, oftewel een G mineur akkoord, De vijfde toon van de toonladder van F majeur is de C. Stapelen we binnen F majeur drie tersen bovenop de C, dan krijgen we C-E-G-Bb, oftewel C7. Laten we nu eens naar Solar van Miles Davis kijken: klik hier. Kijk nu eens naar maat 3, 4 en 5 en je ziet een keurige twee-vijf-een om te moduleren naar F. Dat is niet de enige modulatie, want in maat 7 tot en met 9 volgt er weer een, namelijk een twee-vijf-een in Eb majeur. Fm7 is namelijk het akkoord dat op de tweede toon van de toonladder van Eb wordt gebouwd, en Bb7 het akkoord dat op de vijfde toon van de toonladder van Eb wordt gebouwd.

Binnengekomen zonder navigatie? Klik hier