Basles

Vrouwelijke energie

In de jazz kun je die energieën goed horen. De blazers uit de school van Tristano spelen bijvoorbeeld voornamelijk met vrouwelijke energie. Denk aan Warne Marsh, Paul Desmond, Lee Kontz en Lennie Popkin en zet hun spel af tegen dat van Dexter Gordon, Michael Brecker Eric Alexander, die duidelijk met veel meer mannelijke energie speelden of spelen. Bij Charlie Parker en Miles Davis zijn die energieën perfect in evenwicht. John Coltrane is weer een geval apart; naarmate hij ouder werd ging hij steeds meer zijn vrouwelijke energie verstoten. Ik heb een uitvoering van Naima uit het laatst van zijn kwartet met McCoy Tyner en Elvin Jones, waarbij hij in zijn solo (na het toch duidelijk vrouwelijke thema) alleen nog maar met mannelijke energie speelt.
Ik luister dus het liefst naar muziek waarbij deze energieën in evenwicht zijn. Het evenwicht is er bijvoorbeeld als musici op momenten waarop dat toepasselijk is uit beide energieën kunnen putten. Charlie Parker speelt met veel meer vrouwelijke energie als hij Loverman speelt dan als hij Donna Lee speelt.
Ook kan er evenwicht heersen omdat de bandleden elkaar aanvullen op het gebied van energie. Het kan bijboorbeeld een mooie luisterervaring opleveren als de ritmesectie met mannelijke energie speelt en de solist vooral vrouwelijke energie gebruikt (en andersom). Sterker nog: ik ben van mening dat als een solist vrijwel uitsluitend met vrouwelijke energie speelt (bijvoorbeeld de blazers uit de Tristano school), de muziek enorm gebaat is bij een ritmesectiedie met mannelijke energie speelt. Zo'n blazer zal helaas niet uit zichzelf op dat idee komen, omdat hij bijna helemaal gericht is op vrouwelijke energie. Dat is een oud idee van me, ik gebruikte daar in het verleden andere termen voor in het verleden. Dan zei ik dat een 'slome' solist een 'gepeperde' ritmesectie nodig had om uit de verf te komen. Het begrippenkader uit deze les is genuanceerder, ook omdat het voor het evenwicht helemaal niet nodig is om voortdurend tegenwicht te bieden aan een 'vrouwelijke' solist met mannelijke energie. Er is helemaal niets op tegen om een tijdlang collectief met vrouwelijke energie te spelen, zolang er (in het vervolg) de nodige mannelijke energie tegenover staat.
Out of chord spelen doe je eigenlijk altijd met mannelijke energie, want als je dat met vrouwelijke energie doet, klinkt het alsof je foute noten speelt. Out of chords noten moeten staan als een huis en daarbij past geen zachte, lyrische benadering. Zo wordt het ook begrijpelijk waarom het vermoeiend kan zijn om te luisteren naar musici die vaak en/of langdurig out of chords spelen (als jij dat tenminste hetzelfde ervaart als ik): het
is toch al vermoeiend om naar iemand te luisteren die alleen met mannelijke energie speelt.
Hoe kun je deze energieën leren herkennen, zodat je er gebruik van kunt maken? Ik denk dat je de belangrijkste stap al gezet hebt: je hebt kennis van ze genomen en als je openstaat voor deze informatie (wat maar bij weinig mensen het geval zal zijn, vrees ik), zul je deze energieën steeds beter gaan herkennen en ze steeds beter leren toepassen. Wel is het zaak om hier tijdens je oefenuren aandacht aan te blijven besteden en te blijven proberen om deze energieën bewust te voelen en toe te passen. Voordat ik die laatste stap zette, was ik alweer wat jaren verder, terwijl hij nu zo belangrijk blijkt voor mij. Mij helpt het elke seconde dat ik bewust met deze energieën omga om beter te spelen! Het is het ei van Columbus voor me. Mijn spel is veel completer geworden en is veel meer in evenwicht. Om een voorbeeld te geven: als ik ga soleren in een snel nummer en ik richt me niet bewust op beide energieën, zou ik alleen mannelijke energie gebruiken. Dat is heel verleidelijk; echt snelle nummers worden doorgaans met veel power gespeeld en lijken erom te vragen om er met veel power overheen te scheuren. Nu ik hier bewust mee omga, kan ik beter doseren en blijk ik in een snel nummer (ook) prima mijn vrouwelijke energie te kunnen inzetten, waardoor die solo's veel evenwichtiger zijn en een duidelijkere kop en staart hebben gekregen.
Ik heb zelf veel gehad aan het boek Van elkaar houden zonder jezelf te verliezen van Hal en Sidra Stone (vooral op relationeel gebied), waarin wat oefeningetjes staan die je kunnen helpen om wat bewuster met energieën om te gaan, al bespreken ze dan niet de energieën waar ik het in dit stukje over heb.

mannelijke energie

Mannelijke energie

Mannelijke en vrouwelijke energieën
In dit stukje ga ik het over de energie hebben waarmee je speelt. Veel mensen zullen dit vaag gezwets vinden, dat vond ik vroeger ook. Tot ik van de ene op de andere dag kon voelen wat met energieën bedoeld werd. En ik moet zeggen, sindsdien levert het me veel op om in zulke termen te denken.
Ik wil met name 2 soorten energie noemen waarvan je veel gebruik kunt maken als je speelt. Ik noem deze energieën vrouwelijke en mannelijke energie. Onder vrouwelijke energie versta ik de energie die je gebruikt om lyrisch, gevoelig en zacht te spelen. Vrouwelijke energie is emotioneel, en met oog voor detail. Onder mannelijke energie versta ik de energie die je gebruikt om met een strakke timing, swingend en met power te spelen. Mannelijke energie is meer: hier ben ik, ik neem mijn plaats in de wereld in en dat is mijn natuurlijke recht. Bewust gebruik maken van deze energie stelt je dus in staat om met (veel) meer power te spelen en harder te gaan swingen.

In de klassieke muziek en de folk wordt vaak vrouwelijke energie aangesproken. Misschien is dit nog wel het allerduidelijkst bij New Age muziek. In de hard rock en death metal lopen veel muzikanten rond die voornamelijk hun mannelijke energie gebruiken. James Brown is doet dat ook; denk maar aan Sex Machine, een nummer dat overloopt van mannelijke energie.
De ene energie is niet beter dan de andere, ze zijn gewoon verschillend en je kunt als bassist van beide energieën gebruik maken. In de begeleiding zul je over het algemeen meer gebruik maken van mannelijke energie, omdat je nu eenmaal deel uitmaakt van de ritmesectie en je vaak met power en swing wilt spelen.
Toch komen er vaak genoeg momenten voor – ook in de begeleiding – waarop het zinvol is om vrouwelijke energie aan te spreken, waar je misschien niet aan denkt als je er niet op gespitst bent.
Het maakt niet uit of de musici vrouwelijk of mannelijk zijn, maar of ze in staat zijn om van beide energieën gebruik te maken. Leonieke Vermeer, de pianiste van het Philip Baumgarten trio, maakt bijvoorbeeld even makkelijk gebruik van mannelijke als van vrouwelijke energie in haar spel.
Het leuke van deze energieën is dat je ze kunt voelen. Ze kunnen bijna tastbaar aanwezig zijn. Je kunt ze duidelijk herkennen en ze vervolgens inzetten.
De eerste versie van deze basles staat al vele jaren op deze site, maar pas nu (02-2012) is de volle omvang van wat ik hier geschreven had tot mij doorgedrongen. Ik ben sinds zeer kort aan een tweede leven als muzikant begonnen, nu ik deze energieën nog bewuster inzet.

In de muziek die ik mooi vind, is er eigenlijk altijd min of meer een evenwicht tussen mannelijke en vrouwelijke energieën. Als de energie waarmee gespeeld wordt bijna helemaal vrouwelijk is – zoals bij New Age muziek – merk ik van mezelf dat ik daar ongedurig van word. Als muziek overheersend gebruik maakt van mannelijke energie, ga ik die muziek al gauw vermoeiend vinden. Let wel, ik wil hier geen oordeel vellen over deze muziek, ik constateer alleen dat ik (en ik vermoed het merendeel der mensheid) het prettig vind als er evenwicht bestaat tussen deze energieën.
Een recente ontdekking van me is dat als ik speel, het me ongelooflijk veel oplevert om bewust heen en weer te switchen tussen deze energieën. Dat kan binnen een paar seconden zijn, zelfs binnen één melodie.

Opeens heerst er een veel beter evenwicht in mijn solo's, want ik heb in het verleden nog wel eens de neiging vertoond om minder gebruik te maken van vrouwelijke energie en zoals ik al zei, kan het heel vermoeiend zijn om naar muziek te luisteren die vrijwel uitsluitend met mannelijke energie wordt gespeeld. Ik begin een solo nu meestal met een lyrische melodie (vrouwelijke energie) die ik op een gegeven moment laat overlopen in een stevigere, dynamischere melodie (mannelijke energie). Na verloop van tijd (dat kan dus secondewerk zijn) schakel ik weer over naar vrouwelijke energie. Dit is maar één voorbeeld van hoe je dat kunt doen. Wel is het zo dat ik tot de conclusie gekomen ben dat het voor mij een goed idee is om verrreweg de meeste gevallen mijn solo te beginnen met vrouwelijke energie. Niet alleen is dat prettiger voor mijn toehoorders, die op een zachte manier worden uitgenodigd om met me mee te gaan, maar ook voor mezelf. Ik merk dat ik op deze manier bij mezelf een heerlijke ideeënstroom op gang breng. Die ideeënstroom moet bij mij blijkbaar 'zacht' worden ingeleid.
Wat ik ook heb gemerkt, is dat als je wilt dat de muziek ergens naar toe gaat, je daar mannelijke energie voor kunt (of moet) gebruiken. Naar een climax gaan doe je ALTIJD met mannelijke energie. Vrouwelijke energie is ook heel mooi, maar heeft gewoon niet de eigenschap dat je ermee naar een climax gaat.
Muziek waarbij alleen gebruik wordt gemaakt van vrouwelijke energie, heeft meer een rustige, voortkabbelende uitstraling. Daar is natuurlijk niets mis mee, als het je doel is om zulke muziek te schrijven en/of te spelen; het is gewoon zo. Interessant is dus dat als je een tijd hebt gesoleerd, er niet in was geslaagd om je solo ergens maartoe te laten gaan en je je opeens herinnert dat je gebruik kunt maken van mannelijke energie, je alleen maar bewust die energie hoeft aan te spreken om alsnog je solo richting te geven.
Als je een strak ritme moet neerzetten, laat je dus meer mannelijke energie toe. Als je vooral lyrisch wil spelen, laat je meer vrouwelijke energie toe. Sommige licks, die ik jarenlang niet lekker kon krijgen, kon ik opeens makkelijk met de goede feel spelen door bewust gebruik te maken van deze energieën. Dit is echt iets waaraan je veel kunt hebben!
Ik geloof dat ik me voor het eerst heel duidelijk bewust werd wat mannelijke energie is toen ik een repetitie had voor het begeleiden van een koor met een band die uitsluitend uit mannen bestond (dat is tegenwoordig een uitzondering bij mij; ik spel in geen enkele band meer waar uitsluitend mannen in zitten). Je kent dat sfeertje vast wel (als je tenminste een man bent): een hele ontspannen ouwe jongens krentebrood sfeer, beetje geinen, beetje plagen, een schunnige opmerking op zijn tijd: dat is mannelijke energie bij uitstek.
Christian McBride is een meester in spelen met die energie. Dat is trouwens niet zijn enige 'geheim', want als hij alleen met mannelijke energie zou spelen, zou hij op den duur vermoeiend klinken en dat vind ik absoluut niet.
Heb ik dit allemaal al gezegd, wil ik hier nog iets aan toevoegen: ik begin te vermoeden dat er niet alleen mannelijke en vrouwelijke energieën zijn, maar dat er ook nog eens meerdere soorten mannelijke en vrouwelijke energieën zijn. Daarover later meer, als ik er weer wat verder mee ben. Om er toch iets over te zeggen: het is me bijvoorbeeld opgevallen dat je met een 'gezellige' mannelijke energie kunt spelen (Christian McBride), maar ook met een hele rauwe, (allerminst gezellige) mannelijke energie (death metal) of zelfs met een wanhopige mannelijke energie (Coltrane op het eind van zijn carriére).

Binnengekomen zonder navigatie? Klik hier