Basles

Fouten
Ik zag een paar jaar geleden een interview met een Engelse topbassist in pop en funk op televisie. Hij zei: ‘I love mistakes. Small mistakes, big mistakes, I love them all!’ Helaas kreeg hij nauwelijks de kans om te vertellen waarom hij fouten zo waardeerde, wat ik graag had willen horen, want zijn standpunt was behoorlijk revolutionair. Alle muzikanten proberen natuurlijk altijd zo min mogelijk fouten te maken, maar wij als bassisten hebben helemaal een grote verantwoordelijkheid: wij verzorgen het fundament, en als wij gaan zitten prutsen kan het hele bouwwerk instorten. Toch kan ik, zeker wanneer ik jazz speel, heel goed begrijpen waarom fouten mooi kunnen zijn – al dacht ik daar vroeger anders over. Dan vond ik mezelf al een waardeloze bassist als ik meer dan één of twee fouten op een avond maakte. Waarom denk ik daar nu anders over?

Ten eerste: fouten kunnen een poort openen naar een hoger niveau. Als je weet waarom je een bepaalde fout maakt, kun je het probleem oplossen en jezelf verbeteren.

Ten tweede: er kunnen magische momenten van samenspel ontstaan door fouten. Fouten kunnen de aanleiding zijn voor een volledig nieuwe, prachtige benadering van een muziekstuk. Voorwaarde is dat je met mensen speelt die volledig in het nu zijn en niet vastgebakken zitten aan de afspraken die vooraf gemaakt zijn, die alert reageren op de geboden kansen en hun oren open hebben staan.

Ik speelde met een gitarist en een zangeres. Met de gitarist, Domi Aerts, speel ik al lang en met veel genoegen.

bas

We hebben dan een avontuurlijke spelopvatting; elk nummer dat we spelen kan elke kant opgaan. Ter plekke ontstaat er een volledig nieuwe benadering van een nummer. Hoe avontuurlijker we erin slagen om een nummer te spelen, hoe heerlijker en inspirerender het voor ons en de luisteraar wordt! Deze zangeres echter vond dat alles per se gespeeld moest worden zoals was afgesproken en niet anders. Toen ik een afgesproken turnaround miste op het einde van het nummer en Domi met mij meeging om er iets anders – waarschijnlijk iets heel moois – van te maken, bleef zij gewoon haar partij zingen alsof de turnaround wel gespeeld werd. Dat slaat natuurlijk helemaal nergens op. Het is een gemiste kans en een gênante, amuzikale vertoning.

Niet zozeer dus omdat ik een fout maakte en de turnaround vergat (wat ik natuurlijk niet moet doen), maar omdat deze zangeres niet alert reageerde op wat er wél gespeeld werd.

Hier staan gelukkig talloze momenten tegenover waarop de band waarin ik speelde magistraal reageerde op de fout die gemaakt werd, wat resulteerde in prachtig samenspel en onverwachte, interessante en magische momenten.

Waar ik dus van hou, is avontuur tijdens het spelen. Als je een solo speelt, kun je dat op veiligheid doen. Je vermijdt gewoon onzekere uitstapjes en speelt wat je anders ook altijd doet. Ik vind daar echt niets aan. Leve het risico! Risico nemen maakt je solo zó levendig en avontuurlijk, dat je wat mij betreft maar op de koop tot moet nemen dat je af en toe wat minder gelukkig uitkomt. Vaak is het zo dat wanneer je koelbloedig blijft, je een vervolg op je fout bedenkt, waardoor het lijkt alsof je helemaal geen fout gemaakt hebt, maar (bijvoorbeeld) een bijzonder originele noot hebt gespeeld. Ik verdenk Herbie Hancock ervan dat hij soms blindelings een noot kiest als begin van een loopje, gewoon om zichzelf uit te dagen en te kijken welke oplossingen hij nu weer weet te verzinnen. Leve de lef!

Dus: I love mistakes. Small mistakes, big mistakes, I love them all!

Nog even uitleggen wat in de jazz met een turnaround wordt bedoeld. Dit is een kort harmonisch figuurtje, meestal niet langer dan twee maten, dat je eindeloos kunt herhalen. Meestal wordt er gebruik gemaakt van harmonie als dit: Cmaj7 – A mi7 – Dm7 – G7. Dus een akkoord op de eerste, zesde, tweede en vijfde trap van de toonladder van C.

Ik wil graag besluiten met een citaat van Saskia de Bruin:

Hoera voor het broddelwerk
Een buiging voor gerommel en gespeel
Eer aan degene die zomaar wat doet
Lang leve de pret van het hoe dan ook doen